Behandelprogramma Mentalization-Based Treatment (MBT)
Bij de MBT wordt uitgegaan van het principe dat een borderline persoonlijkheidsstoornis een stoornis is in de hechting en in het mentaliseringsvermogen. Mentaliseren houdt in dat mensen het doen en laten van zichzelf en anderen waarnemen en begrijpen in termen van gevoelens, gedachten, bedoelingen, verlangens. Patiënten met een borderline persoonlijkheidsstoornis hebben vaak problemen op dit gebied.

De psychotherapeutische deeltijdbehandeling MBT is bestemd voor mannen en vrouwen vanaf ongeveer 18 jaar met een ernstige borderline persoonlijkheidsstoornis. Deze problematiek kenmerkt zich door een instabiel zelfbeeld, sterk wisselende stemmingen, en een beperkte emotionele controle soms leidend tot agressief, (zelf)destructief en/of impulsief gedrag. Soms zijn er psychotische belevingen. Hierdoor ontstaan er vaak problemen op een breed terrein van persoonlijke en sociale situaties. Voorbeelden hiervan zijn intense en instabiele relaties, financiële problemen, problemen met het aanhouden van werk en/of afmaken van een opleiding.
Bij de toelating tot dit programma gelden zo min mogelijk uitsluitingscriteria wat betreft de ernst van de stoornis en bijkomende probleemgebieden. Ook mensen die bijvoorbeeld veelvuldig zelfdestructief gedrag vertonen, komen voor MBT in aanmerking.

Het MBT programma is in Engeland ontwikkeld door Anthony Bateman in samenwerking met Peter Fonagy. De behandeling is een van de weinig goed onderzochte behandelingen voor mensen met een borderline persoonlijkheidsstoornis.

Bij de MBT wordt uitgegaan van het principe dat een borderline persoonlijkheidsstoornis een stoornis is in de hechting en in het mentaliseringsvermogen. Mentaliseren houdt in dat mensen het doen en laten van zichzelf en anderen waarnemen en begrijpen in termen van gevoelens, gedachten, bedoelingen, verlangens. Patiënten met een borderline persoonlijkheidsstoornis hebben vaak problemen op dit gebied.
Als iemand bijvoorbeeld chagrijnig naar hen kijkt, kunnen ze dat meteen op zichzelf betrekken. Ze kunnen zich dan niet voorstellen dat andere redenen een rol kunnen spelen die misschien niets met hen te maken hebben, zoals slecht geslapen hebben of net uit het werk komen en nog daarover in gedachten verzonken zijn. De patiënten reageren direct op wat zij menen waar te nemen – dat is voor hen de werkelijkheid. Ze denken bijvoorbeeld dat de ander boos is op hen, en gaan dan in de aanval.
In de MBT wordt de patiënten geleerd te ‘mentaliseren’. Dat betekent dat zij het doen en laten van zichzelf en anderen leren waar te nemen en te begrijpen in termen van gevoelens, gedachten, bedoelingen, verlangens. Hierdoor nemen zij meer afstand van het intense gevoel van het moment en zullen zij uiteindelijk beter met stresssituaties om kunnen gaan en minder impulsief, agressief en zelfdestructief gedrag gaan vertonen. Uiteindelijk zal het beter kunnen mentaliseren ook een positieve invloed hebben op het interpersoonlijk en sociaal functioneren.

Het doel
Algemene doelen van de behandeling zijn:

Committeren van de patiënt aan de behandeling
Verminderen van algemene psychiatrische symptomen, met name depressie en angst
Verminderen van zelfdestructief gedrag en suïcidepogingen
Verbeteren van sociaal en interpersoonlijk functioneren
De afhankelijkheid van opnames verminderen
Uiteraard wordt voor iedere patiënt in de beginperiode een individueel behandelplan gemaakt.

De behandeling

Tijdens de behandeling krijgen patiënten gedurende 18 maanden vijf dagen per week een deeltijdprogramma aangeboden. Het programma loopt van maandag tot en met vrijdag, start om 9:00 uur en eindigt om 15:30 uur.
In een groep van circa 8-10 personen krijgen zij dagelijks een gevarieerd programma aangeboden, bestaande uit groepstherapie, creatieve therapie beeldend, een schrijfgroep, medicatiespreekuur, ontspanningsoefeningen en een groepsactiviteit. Elke week wordt een sessie Cognitieve Gedragstherapie aangeboden, waarbij de patiënt probleemoplossende vaardigheden kan leren. Een keer per week heeft de patiënt individuele psychotherapie. Tevens zijn er individuele begeleidende gesprekken met de persoonlijk begeleider gericht op sociale en maatschappelijke problemen.

Een MBT team werkt outreachend. Dat wil bijvoorbeeld zeggen dat indien nodig een patiënt die de behandeling abrupt wil beëindigen actief wordt benaderd door hem te bellen of thuis op te zoeken. Er wordt continu op een inventieve manier contact gezocht met de patiënt om te laten weten dat het team er voor hem is. Ook wordt er actief contact gezocht en onderhouden met andere betrokken hulpverleningsinstanties.
MBT heeft een vrij lange en actieve nabehandeling. Uit eerder onderzoek blijkt dat er een stijgende lijn waarneembaar is in het functioneren van de patiënt tijdens en na deze nabehandelingfase.

Behandeleffect
MBT is een behandelprogramma dat is gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek uit Engeland. Gebleken is dat MBT effectiever is dan de standaardzorg. MBT is effectief gebleken in het verminderen van zelfbeschadigend gedrag, suïcidepogingen en
anderszins impulsieve gedragingen die schadelijk voor de persoon kunnen zijn. Daarnaast zijn er ook uitgesproken positieve gevolgen voor de stemming en het angstniveau.
Na het volgen van 18 maanden MBT ervaren patiënten dat de klachten en oud (probleem)gedrag in belangrijke mate zijn veranderd. Tijdens de nabehandeling zullen zij ervaren dat de stijgende lijn zich doorzet.

 

September 2004
Angeniet Gillissen, Psychotherapeutisch Centrum De Viersprong