Persoonlijkheidsstoornissen Aanverwante problemen Vraagbaak Leestafel Links MM | StIP

De verschillende persoonlijkheidsstoornissen (DSM-IV)

DSM-IV is het classificatiesysteem dat door de meeste hulpverleningsinstellingen gebruikt wordt om vast te stellen of sprake is van een psychiatrische stoornis. In de  DSM-IV zijn 11 verschillende persoonlijkheidsstoornissen opgenomen.

U vindt hier informatie over elke PS afzonderlijk, met als onderdelen:

  • Vignet:
    Een fictieve persoon ter illustratie.
  • Kenmerken DSM-IV*:
    De criteria die worden gebruikt om vast te stellen of sprake is van de betreffende PS.
  • Toelichting:
    Een korte schets van veelvoorkomende patronen van denken en doen.
  • Risicofactoren:
    Aanduiding van biologische, psychologische en sociale factoren die de kans op ontstaan van de PS verhogen.

NB: Onder de categorie 'overige' zijn de persoonlijkheidsstoornissen opgenomen die buiten de DSM-IV zijn gevallen, maar door diverse auteurs onderscheiden zijn.

Toelichting

De indeling in 11 categorieën is discutabel. Zij suggereert dat iemand met een PS kwalitatief verschilt van 'normale mensen'. Er is geen duidelijke, absolute grens tussen de normale persoonlijkheid en de PS.
Bij veel cliënten is sprake van een combinatie van kenmerken, passend bij verschillende PSn. Vaak wordt de diagnose Persoonlijkheidsstoornis Niet Anders Omschreven (NAO) gesteld, waarbij dan kenmerken van verschillende PSn worden genoemd: bijvoorbeeld, 'met afhankelijke en borderline kenmerken'. Ook kan iemand verschillende PSn tegelijk hebben.
Twee mensen met dezelfde PS kunnen sterk verschillen, in biologische aanleg, persoonlijkheidseigenschappen en ervaringsachtergrond. Vanzelfsprekend heeft dit ook gevolgen voor de behandelingsmogelijkheden en de prognose.
Waarschijnlijk wordt in de toekomst de indeling in categorieën vervangen door of aangevuld met een dimensioneel systeem. Persoonlijkheidseigenschappen worden dan op een schaal weergegeven. Het gaat dan niet meer om de vraag of iemand impulsief, afhankelijk of betrouwbaar is, maar in welke mate deze eigenschappen bij iemand aanwezig zijn. (meer informatie) 
Naast de 11 DSM-IV categorieën zijn er meer PSn onderscheiden. Zo noemt Millon (1996) aanvullend: de depressieve, sadistische, negativistische en de gedecompenseerde persoonlijkheidsstoornis. 

* De DSM-IV-criteria zijn overgenomen uit:
Vandereycken, W, Hoogduin, CAL & Emmelkamp, PMG (2000). Handboek Psychopathologie, deel 1 basisbegrippen. Bohn Stafleu Van Loghum, Houten.