Misinterpretatie van informatie kan gebeuren doordat mensen als kind bepaalde ideeën hebben gekregen over zichzelf, andere mensen en gebeurtenissen waardoor er zogenoemde schema’s van denken zijn ontstaan. Deze kinderschema’s kunnen op volwassen leeftijd nog steeds bestaan omdat ze nooit gecorrigeerd zijn en ze kunnen heel disfunctioneel zijn, dat wil zeggen niet meer kloppend voor de huidige situatie.

Disfunctionele schema’s zijn door hun vroege ontstaan in alle volgende levensfasen actief geweest en hebben hun werking doen gelden. Dit heeft geleid tot een continue herhaling van schemabevestigende ervaringen en een gebrek aan schema-ontkrachtende ervaringen. Juist door deze herhaling van gebeurtenissen zijn disfunctionele schema’s structureel geworden en hebben andere, meer functionele schema’s zich niet kunnen ontwikkelen. Schema’s sturen van jongs af aan het gedrag. De informatie wordt er door geselecteerd en vervormd zodat het past in het schema. De gevolgen van dit gedrag bevestigen het schema weer.

Wat is nu precies een schema?
Een schema gaat over kennis die vaak impliciet aanwezig is en niet rechtstreeks onder woorden te brengen. De inhoud wordt onderverdeeld in assumpties, dit zijn fundamentele aannames over de eigen persoon, de anderen en de wereld. Er zijn drie soorten assumpties. Basale assumpties zijn grondideeën die iemand heeft over zichzelf, over anderen en over de wereld. Voorbeelden zijn: ‘ik ben waardeloos’, ‘mensen zijn boosaardig’, ‘de wereld is onrechtvaardig’.
Conditionele assumpties zijn aannames die een causale relatie aangeven. Voorbeelden zijn: ‘als ik mijn emoties laat zien, zullen anderen mij afwijzen’, als ik anderen niet gebruik, word ik gebruikt’. Instrumentele assumpties zijn soort regels die strategieën voorschrijven en die in het teken staan van het vermijden van narigheid en/of het verkrijgen van positieve ervaringen. Voorbeelden zijn: ‘vermijd het voelen van emoties’, kleineer andere mensen’ of ‘plan alles zorgvuldig’.
Door bepaalde gebeurtenissen (triggers) kunnen mensen in een bepaalde toestand schieten waarin het denken bepaald wordt door zo’n schema, zo’n toestand noemen we een modus (meervoud = modi).

De verschillende schema's en de schemagerichte behandeling