Persoonlijkheidsstoornissen Aanverwante problemen Vraagbaak Leestafel Links MM | StIP

Ontwijkende persoonlijkheidsstoornis (OPS)

Henry
is een boekhouder die 60 uur per week werkt om te voorkomen dat zijn baas kritiek op hem heeft. Ondanks zijn inzet blijft hij bang tekort te schieten. Wanneer hij luncht met zijn collega's vreest hij belachelijk gemaakt te worden en houdt hij zich op de vlakte. Zijn vrijgezelle buurvrouw, op wie hij al 3 jaar een oogje heeft, wil hij nu toch echt eens uitnodigen voor een kop koffie. Hoewel - ze zal hem wel saai en onaantrekkelijk vinden. Als zij toch iets in hem ziet dan zou zijn leven er heel anders uit kunnen zien.....

Diagnostische criteria voor de ontwijkende persoonlijkheidsstoornis (DSM-IV):
Cliënten:

  • vermijden werkzaamheden die direct persoonlijk contact met zich meebrengen, omdat zij bang zijn voor kritiek, afkeuring of afwijzing;
  • vinden het niet prettig met anderen om te gaan tenzij ze er zeker van kunnen zijn dat deze hen aardig zullen vinden;
  • gaan intieme relaties uit de weg, bang als ze zijn om voor schut gezet of uitgelachen te worden en zijn gepreoccupeerd met de vraag of ze in gezelschap bekritiseerd of afgewezen zullen
  • voelen zich in nieuwe situaties geremd, omdat zij zich voelen tekortschieten;
  • menen tekort te schieten in sociale vaardigheden, denken onaantrekkelijk te zijn voor of minder waard dan anderen;
  • voelen ongewoon veel schroom bij het nemen van risico’s die hun gezichtsverlies zouden opleveren of bij het deelnemen aan nieuwe bezigheden waardoor zij in verleqenheid gebracht zouden kunnen worden.

         
Toelichting
Cliënten met een OPS hebben in tegenstelling tot schizoïde cliënten wel behoefte aan contact met anderen. Zij zijn alleen zo bang voor afwijzing, vernedering of kwetsing dat zij persoonlijke contacten uit de weg gaan. Vaak is bij hen sprake van verlegenheid en sterke geremdheid en lijken hun klachten op die van de sociale fobie.
Zij kunnen zich schamen voor innerlijke of uiterlijke tekortkomingen die in hun beleving sterk uitvergroot zijn en verborgen moeten blijven voor hun omgeving. Wanneer zij openlijk bevestigd worden kunnen zij opeens meer lef en initiatief tonen. Zij onderkennen moeilijk gevoelens van kwaadheid bij zichzelf. De OPS komt nogal eens voor in combinatie met kenmerken van de afhankelijke of narcistische PS.

          
Risicofactoren

Biologisch:
- snellere activatie van het autonome zenuwstelsel, dus eerder reageren met symptomen van angst en spanning.
- afwijkingen in de verwerking van informatie (verminderde habituatie en gebrek aan flexibiliteit).
- introversie.

Psychologisch:
- als kind overmatig gekleineerd, bekritiseerd of afgewezen zijn door ouders.
- zelfafwijzende houding leidt gemakkelijk tot nieuwe afwijzingen en toenemend vermijden van contacten.
- situaties die  gevoelens van schuld, kwaadheid of verlegenheid oproepen kunnen vermeden worden om angst of pijn te voorkomen.
- ontwijkend gedrag kan een reactie zijn op emotionele of lichamelijke handicaps die de kans op afwijzing door anderen verhogen (zoals bijvoorbeeld bij stotteren, blindheid of afwijkingen in het gelaat).