Diagnostische criteria voor de schizoïde persoonlijkheidsstoornis (DSM-IV):
De cliënt ervaart een diepgaand patroon van afstandelijkheid in sociale relaties en beperkingen in het uiten van emoties in sociale situaties. Dit kan onder andere blijken uit het volgende. De cliënt:

• beleeft vaak geen behoefte aan, noch plezier in hechte relaties, inclusief het tot een familie behoren.
• kiest vrijwel activiteiten die alleen gedaan moeten worden.
• heeft weinig of geen belangstelling voor sexuele ervaringen met een ander.
• heeft geen intieme vrienden of vertrouwelingen buiten zijn familie.
• lijkt onverschillig voor lof of kritiek van anderen.
• reageert afstandelijk, kil en emotioneel afgevlakt.

Toelichting
Schizoïde mensen zijn vaak teruggetrokken en erg stil in het contact met anderen. Zij leven vaak alleen, doen dingen alleen en beleven weinig of geen genoegen aan deze activiteiten. Zij uiten zich weinig in contact met anderen waardoor het contact vaak als saai en nutteloos wordt beleefd. Zij zullen zich niet aan anderen binden en steun van anderen afwijzen. Hun leven ziet er vaak geïsoleerd uit.
Het denken van mensen met SPS wordt gekenmerkt door afstandelijkheid en kilheid. Deze houding leidt tot een slecht sociaal funktioneren. Soms lijden deze mensen ook aan klachten met psychotische kenmerken.


* De DSM-IV-criteria zijn overgenomen uit:
Vandereycken, W, Hoogduin, CAL & Emmelkamp, PMG (2000). Handboek Psychopathologie, deel 1 basisbegrippen. Bohn Stafleu Van Loghum, Houten.