Persoonlijkheidsstoornissen Aanverwante problemen Vraagbaak Leestafel Links Moeilijke mensen.nl

Theatrale persoonlijkheidsstoornis (TPS) PDF Afdrukken

Veronica
komt net terug van de kapper, loopt nog wat winkels in en begroet op straat allerlei vage bekenden even hartelijk. Het is uit met haar vriendje. Toen hij haar de bons gaf, raakte zij in crisis. Ze heeft nu de afspraak elke week even bij de huisarts langs te gaan. Die houdt haar goed in de gaten. Zij werkt bij een verzekeringsmaatschappij en ligt steeds overhoop met haar chef. Ze zou labiel zijn, teveel kletsen, anderen storen en onbetrouwbaar zijn. Vrouwelijke collega's hebben geklaagd over haar uitdagende kleding.

Het is al haar vierde baan in twee jaar. Nu denkt ze over werken in de horeca. Ze heeft veel vriendinnen maar voelt zich vaak ongelukkig en zou nu eens een echt goede therapeut willen treffen.......

Diagnostische criteria voor de theatrale persoonlijkheidsstoornis (DSM-IV)

De patiënt:

  • voelt zich ongemakkelijk wanneer zij/hij niet in het centrum van de belangstelling staat: zij/hij wijdt zich aan seksuele verleiding wanneer dat niet gepast is, of gedraagt zich uitdagend in de omgang met medemensen;
  • toont snel wisselende en oppervlakkige gevoelens;
  • gebruikt voortdurend haar of zijn fysieke verschijning om de aandacht op zich te vestigen;
  • heeft een spreektrant die buitengewoon schetsmatig is en wordt gekenmerkt door het ontbreken van nuance en detail;
  • maakt zichzelf middelpunt van een drama, is theatraal [sic!] en geeft op overdreven wijze uiting aan gevoelens
  • is suggestibel;
  • beleeft de verhoudingen met anderen als meer intiem dan deze verhoudingen werkelijk zijn.  

 
Toelichting
De essentie van de TPS is een continu patroon van excessieve emotionaliteit en aandachtszoekend gedrag. Dit patroon begint in de vroege volwassenheid en uit zich op verschillende manieren.
Mensen met TPS voelen zich niet op hun gemak en niet gewaardeerd als ze niet het centrum van de aandacht zijn. Levendig en charmant proberen ze de aandacht te trekken, als dat niet lukt proberen ze het met een dramatische actie (een scène maken of een verhaal verzinnen). Vaak is het gedrag seksueel getint, ook in een context waarin het niet gepast is. Lichamelijke aantrekkelijkheid is zeer belangrijk en hieraan wordt enorm veel tijd en geld gespendeerd. Door kritiek of een 'onflatteuze foto' kunnen ze helemaal van streek raken.
De spreekstijl is vaak gericht op effect. Sterke overtuigingen worden neergezet met echter vage en diffuse achterliggende redenen. Mensen met een TPS verbazen hun vrienden vaak met een excessief vertoon van emoties in het openbaar (woede aanvallen, huilbuien, enthousiaste begroetingen).

De aandacht van mensen met een TPS is vaak vluchtig. In hun waarnemen en denken zijn zij globaal, intuïtief en suggestibel. Zij hebben weinig aandacht voor feiten en details. Door steeds bezig te zijn met externe prikkels worden zij afgeleid van herinneringen, negatieve gevoelens, wanhoop en  onzekerheid. Wanneer deze gevoelens toch opkomen, zullen zij deze wegduwen of verdringen. Zij kunnen zo moeilijk leren van eigen ervaringen en blijven emotioneel onrijp. Zij blijven dan gevangen in hun behoefte aan waardering en aandacht van buitenaf. Zij hebben vaak de neiging om vriendschapsrelaties intiemer te maken dan ze in werkelijkheid zijn. Terwijl ze in werkelijkheid moeite hebben met echte intimiteit in een relatie. Ze switchen vaak tussen controle houden middels hun emoties waarbij ze reacties afdwingen en afhankelijkheid van hun partner.Ze zijn snel enthousiast over nieuwe dingen (banen, relaties) en het is moeilijker om het oude vast te houden.

Er is een grote variëteit in normen met betrekking tot interpersoonlijk gedrag, uiterlijkheid en emotionele expressiviteit. De diagnose TPS kan pas gesteld worden als bovenstaande leidt tot veel ongemak en spanning.
Soms zijn er suïcidepogingen, ook komen psychosomatische klachten, conversieverschijnselen en depressieve klachten vaker voor.

 
Risicofactoren

Biologisch:
- gevoeligheid van het zintuiglijk systeem (lage drempel voor binnenkomen van prikkels).
- snelle activatie van het autonome zenuwstelsel.

Psychologisch:
- onregelmatige bevestiging en bekrachtiging in de vroege jeugd, door veel verschillende personen.
- een opvoedingsstijl met daarin: weinig kritiek of straf, positieve reacties op gedrag dat door de omgeving gewaardeerd werd en juist onregelmatigheid en onvoorspelbaarheid in de reacties op het kind.
- theatrale ouder als voorbeeldfiguur.
- veel concurrentie met broertjes en zusjes om de aandacht van de ouders.
- aantrekkelijke eigenschappen (uiterlijk of sociaal) die leiden tot veel aandacht en waardering waarvan het kind vervolgens afhankelijk wordt.
 
[ terug ]